|
تاریخ انتشار :13.01.2026
وارث سلطنت،
رهبر اپوزیسیون یا انتخابی از سر ناچاری؛ رضا پهلوی کیست؟
رضا پهلوی، فرزند آخرین شاه ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ به تبعید رفت.
در حالی که این روزها اعتراضها در ایران ادامه دارد، او با
فراخوانهای مکرر برای تظاهرات علیه جمهوری اسلامی، بیش از پیش خود
را بهعنوان چهرهای محوری در اعتراضات معرفی کرده است. روزنامه
فرانسوی لوموند در پرترهای مفصل، به بررسی جایگاه، مسیر سیاسی و
محدودیتهای نفوذ فرزند آخرین شاه ایران پرداخته و نشان میدهد
چگونه این چهره تبعیدی، همزمان با تشدید نارضایتیها، در تلاش است
نقش محوری در صحنه اپوزیسیون ایفا کند.
به نوشته این روزنامه فرانسوی، رضا پهلوی ۶۵ ساله، از تبعید خود در
ایالات متحده هر روز با امید و بیصبرانه، گسترش تجمعات اعتراضی در
ایران را دنبال میکند. فرزند محمدرضا پهلوی (۱۹۱۹–۱۹۸۰)، آخرین
شاه ایران که در پی انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ از قدرت کنار زده شد، این
موج نارضایتی را فرصتی سرنوشتساز برای خود میبیند.
بهنوشته لوموند، جنبش اعتراضی که از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ در بازار
تهران و به ابتکار بازاریانی خشمگین از سقوط ارزش ریال، فساد و
سوءمدیریت مقامات آغاز شد، سکویی غیرمنتظره برای او فراهم کرد.
نام رضا پهلوی در خیابانهای تهران، مشهد و شیراز فریاد زده شد و
او خود را ناجی ایران معرفی کرد که به گفته خودش، قادر است پس از
رهایی از حکومت روحانیون، کشور را رهبری کند.
او روز پنجشنبه گذشته چند ساعت پیش از تجمعات گسترده در شهرهای
بزرگ، در شبکههای اجتماعی به فارسی و انگلیسی از مردم ایران خواست
تا به خیابانها بیایند و خواستههای خود را فریاد بزنند. بهگزارش
لوموند، او در ادامه به جمهوری اسلامی، رهبر آن و سپاه پاسداران
هشدار داد و گفت که رئیسجمهور ایالات متحده «از نزدیک اوضاع را
زیر نظر دارد» و سرکوب مردم «بیپاسخ نخواهد ماند». موضوعی که
اشارهای مستقیم بود به تهدیدهای دونالد ترامپ علیه مقامات جمهوری
اسلامی.
این روزنامه با اشاره به اینکه با وجود تیراندازی نیروهای امنیتی
با گلوله جنگی، در روزهای جمعه و شنبه بار دیگر جمعیت زیادی به
فراخوانهای او پاسخ دادند، این سوال را مطرح میکند: آیا ایران در
آستانه یک انقلاب است یا با شورشی روبهروست که همچون اعتراضات
۱۳۸۸، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ سرکوب خواهد شد؟ لوموند مینویسد در حالی که غرب
در حال گمانهزنی است، رضا پهلوی میکوشد از این فرصت استفاده کرده
و نوعی انتقام تاریخی خانوادگی بگیرد. شعارهایی چون «زنده باد شاه»
و «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» جایگاه نمادین او را تقویت
کرده است. مقاله لوموند میافزاید که هرچند او همچنان از حضور
مستقیم در میدان خودداری میکند، اما خود را به عنوان رهبر
میبیند.
او روز شنبه، پس از آنکه حکومت دو روز پیش از آن اینترنت را در
سراسر کشور قطع کرده بود، از «کارگران و کارکنان بخشهای کلیدی
اقتصاد، بهویژه حملونقل، نفت، گاز و انرژی» خواست دست به اعتصاب
بزنند. ابزاری که در انقلاب ۵۷ نیز نقش مهمی در سقوط سلطنت پدر او
داشت. روز یکشنبه، با استناد به آنچه «ماموریت عمومی» از سوی
معترضان خواند، از نیروهای امنیتی خواست «در کنار مردم بایستند» و
در گفتوگویی با شبکه فاکسنیوز اعلام کرد «آماده است هرچه زودتر
به ایران بازگردد».
چهرهای فاقد کاریزما و اجماع
فرح دیبا، آخرین ملکه ایران، در سال ۲۰۰۷ گفته بود: «رضا برای
جانشینی بهعنوان ولیعهد تربیت شد». بهنوشته لوموند، بسیاری از
معترضان امروز هرگز دوران سلطنت محمدرضا شاه، دیکتاتور نامحبوب
ایران را تجربه نکردهاند. با این حال، نزد نسلهای قدیمیتر،
خاطره سرکوب سیاسی دوران شاه در برابر خشونتهای جمهوری اسلامی و
ناکامی اصلاحطلبان کمرنگ شده است.
روزنامه عصر فرانسه مینویسد که پس از سرکوب جنبش «زن، زندگی،
آزادی» که به دنبال مرگ مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد شکل گرفت،
نوعی نوستالژی نسبت به دوران شاه در جامعه ایران پدید آمد. تصاویر
سیاهوسفید زنان تهرانی با دامن کوتاه در دهه ۱۹۷۰ میلادی که از
شبکههای ماهوارهای خارج از کشور پخش شد، احساسات بسیاری را
برانگیخت.
با این حال، تا همین روزهای اخیر، کارشناسان ایران، رضا پهلوی را
چهرهای قادر به بسیج خیابانها نمیدانستند. امیر مهدوی، دانشجوی
دکترای علوم سیاسی در دانشگاه کنتیکت، به لوموند میگوید: «او نه
کاریزماتیک است و نه شخصیتی اجماعی دارد. در سالهای اخیر تمایل
چندانی به ائتلاف با دیگر نیروهای سیاسی نداشته و بازیگران
غیرسلطنتطلب را به حاشیه رانده است.»
ارتش سایبری سلطنتطلبان
به نوشته لوموند، حضور رضا پهلوی در کنفرانس محافظهکاران آمریکا
(CPAC) در کنار چهرههایی چون خاویر میلی، استیو بنن، ایلان ماسک و
جورجیا ملونی، واکنشهایی برانگیخت. نزدیکی آشکار او به اسرائیل،
از جمله دیدارش با بنیامین نتانیاهو در آوریل ۲۰۲۳ برخی ایرانیان
را آزرد. او همچنین پس از حمله مشترک اسرائیل و آمریکا به تاسیسات
هستهای ایران در ژوئن ۲۰۲۵، آن را «فرصتی مناسب» خوانده بود و در
مورد مرگ صدها غیرنظامی ایرانی در این حملات سکوت کرد. چندین
ایرانی که با لوموند گفتوگو کردهاند، از «ارتش سایبری»
سلطنتطلبانی میگویند که هر منتقد رضا پهلوی را در فضای مجازی هدف
آزار قرار میدهند.
در شرایطی که هرگونه اپوزیسیون سازمانیافته در داخل ایران سرکوب
میشود، رضا پهلوی از جایگاه خود بهعنوان تنها چهره شناختهشده
قادر به بسیج اعتراضات بهره میبرد. به نوشته لوموند، برای بخشی از
ایرانیان خشمگین، رضا پهلوی انتخابی از سرناچاری است. یک منبع
دیپلماتیک اسرائیلی به این روزنامه میگوید: «نام رضا پهلوی در
خیابانها فریاد زده میشود چون حکومت از او میترسد.» به گفته
امیر مهدوی، ویدیویی از او در اینستاگرام ۹۰ میلیون بار دیده شده
است، هرچند این بهمعنای پذیرش او بهعنوان راهحل نهایی در برابر
جمهوری اسلامی نیست.
رضا پهلوی امروز آشکارا میگوید آماده بهدست گرفتن قدرت است. او
در سندی ۲۰۰ صفحهای که در ماه مه ۲۰۲۵ برای حامیانش منتشر شد،
برنامه انتقالی ششمرحلهای در بازه ۸۰۰ روزه ارائه کرده و وعده
میدهد پس از آن، تصمیمگیری را به مردم بسپارد.
نه نیرو، نه پایگاه
برای وارد کردن ضربه نهایی به نظام دینی، رضا پهلوی خواهان مداخلهٔ
نظامی آمریکا شده است. او روز جمعه ۹ ژانویه در پیامی خطاب به
دونالد ترامپ نوشت: «زمان حیاتی است… لطفاً آماده باشید تا برای
کمک به مردم ایران مداخله کنید.»
اما بهنوشته لوموند، ترامپ فعلا موضعی دوپهلو دارد. او رضا پهلوی
را «آدم خوبی» خوانده، اما از حمایت رسمی خودداری کرده است. این
تردید، ضعف اصلی رضا پهلوی را آشکار میکند؛ او نه نیروی نظامی
دارد و نه شبکهای مستحکم در داخل کشوری که از ۱۸ سالگی دیگر به آن
بازنگشته است.
جفری لوئیس، مدیر برنامه عدم اشاعه در موسسه مطالعات بینالمللی
میدلبری، به لوموند میگوید: «درست است که نارضایتی گسترده وجود
دارد، اما رژیم همچنان پایگاه حمایتی دارد.» او با یادآوری اینکه
همانگونه که حکومت بشار اسد سالها فراتر از پیشبینیها دوام
آورد، سپس همه چیز یک شبه فرو ریخت، افزود که زمان فروپاشی احتمالی
جمهوری اسلامی نزدیک بوده ولی قابل پیشبینی نیست.
rfi
________________________________________________________
توجه کنید . نوشتن یک ایمیل واقعی الزامی است . درغیر این صورت پیام
دریافت نمیشود.
|
